බහු ධ්‍රැවීය ලෝකය බිහි වෙයි - ඇමරිකානු ආධිපත්‍යයට අභියෝග කරන නව බල කේන්ද්‍ර

යුක්රේන යුද්ධය නව අවධියකට - රුසියාවට එරෙහි තාක්ෂණික යුද්ධයේ ප්‍රබල හැරවුම

මැද පෙරදිග අර්බුදයෙන් සාම සාකච්ඡා දක්වා - තෙල්, ඉරානය සහ ගෝලීය ආර්ථිකයේ අනාගතය

(සුජිත් මංගල ද සිල්වා)

2026 මැද භාගයට පැමිණෙන විට ලෝක දේශපාලනය තවදුරටත් එක් බලවේගයක් විසින් පාලනය වන පද්ධතියක් නොවේ. එක්සත් ජනපදය තවමත් ප්‍රමුඛ බලවේගය වුවද, චීනය, ඉන්දියාව, රුසියාව සහ මැදපෙරදිග කලාපීය බලයන් එක්ව නව බලසමතුලිතතාවයක් නිර්මාණය කරමින් සිටී. චීනය ආර්ථික හා තාක්ෂණික බලය මත තම බලපෑම ව්‍යාප්ත කරමින් සිටින අතර, ඉන්දියාව ඉන්දු-පැසිෆික් කලාපයේ ප්‍රධාන රාජ්‍යයක් බවට පත්වෙමින් සිටී.

මෙම තත්ත්වය තුළ “බටහිර ලෝකය” සහ “නැගෙනහිර ලෝකය” අතර තරඟය දැඩි වෙමින් පවතින අතර, වෙළඳාම, තාක්ෂණය, දත්ත, අර්ධ සන්නායක (Semiconductors) සහ කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) නව භූදේශපාලන සටන් බිම් බවට පත්ව ඇත.

රුසියාව සහ යුක්රේනය අතර යුද්ධය තවමත් ලෝක ආරක්ෂක පද්ධතියේ ප්‍රධාන අර්බුදයයි. නමුත් 2026 දී යුක්රේනය නව ඩ්‍රෝන තාක්ෂණ, දත්ත-මධ්‍යගත යුධ කළමනාකරණ පද්ධති සහ දිගු දුර ප්‍රහාර හැකියාවන් භාවිතා කරමින් යුධ බිමේ සීමිත වාසි ලබාගැනීමට සමත් වී තිබේ. G-7 රාජ්‍යයන් තවදුරටත් යුක්රේනයට සහාය ලබාදෙන අතර රුසියාවට නව ආර්ථික සම්බාධක පැනවීමට ද සූදානම් වෙයි.

මෙම යුද්ධය යුරෝපයේ ආරක්ෂක ව්‍යුහය වෙනස් කර ඇති අතර, NATO, EU සහ රුසියාව අතර සබඳතා දිගුකාලීනව ප්‍රතිසංවිධානය වෙමින් පවතී. විශේෂඥයින්ගේ අදහස අනුව, යුක්රේන යුද්ධය 21 වැනි සියවසේ නව සීතල යුද්ධයේ ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානය බවට පත්ව තිබේ.

2026 දී ලෝක දේශපාලනයේ විශාලතම හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයක් වූයේ ඇමරිකාව හා ඉරානය අතර ඇති වූ ගැටුම සහ පසුව ඇති වූ සාම ගිවිසුම් ප්‍රයත්නයයි. හෝර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධිය නැවත විවෘත කිරීමට යොමු වූ එකඟතාවය ලෝක බලශක්ති වෙළඳපොළට සහ ගෝලීය ආර්ථිකයට සෘජු බලපෑමක් ඇති කළේය.

චීනය, ගල්ෆ් රාජ්‍යයන් සහ බටහිර රටවල් සියල්ලම මෙම කලාපයේ ස්ථාවරත්වය ආරක්ෂා කිරීමට උනන්දු වෙති. එයට හේතුව වන්නේ ලෝක තෙල් සැපයුමේ විශාල කොටසක් මැදපෙරදිග හරහා ගමන් කිරීමයි.

කෙසේ වෙතත්, ඉරානයේ න්‍යෂ්ටික වැඩසටහන, ඊශ්‍රායල ආරක්ෂක ප්‍රශ්න සහ කලාපීය බල තරඟ තවමත් සම්පූර්ණයෙන් විසඳී නොමැති බැවින්, මෙම සාමය තාවකාලික එකක් විය හැකි බව විශ්ලේෂකයන් අනතුරු අඟවයි.

අද ලෝක දේශපාලනයේ ප්‍රධාන ප්‍රවණතාව වන්නේ බහුධ්‍රැවීය බල පද්ධතියක් (Multipolar World Order) බිහිවීමයි. ඇමරිකාව, චීනය, රුසියාව, ඉන්දියාව සහ කලාපීය බලවේග අතර තරඟය දැඩි වෙමින් පවතින අතර, එය හමුදාමය ගැටුම්වලට පමණක් නොව ආර්ථිකය, තාක්ෂණය, බලශක්තිය සහ දත්ත පාලනය දක්වා විහිදේ.

2026 ලෝක දේශපාලනයේ මූලික ප්‍රශ්නය වන්නේ, නව ලෝක පද්ධතියේ නායකත්වය දරන්නේ කවුදයන්නය. නමුත් ඊට  තවමත් පැහැදිලි පිළිතුරක් නැත. නමුත් පැහැදිලිව පෙනෙන්නේ, ලෝකය තනි සුපිරි බලයක් යටතේ නොව, බල කේන්ද්‍ර කිහිපයක් අතර තරඟකාරී සමතුලිතතාවයක් කරා ගමන් කරමින් සිටින බවයි.