රුපියලට සාපේක්ෂව ඇමෙරිකානු ඩොලරයේ අගය ඉහළ යන්නේ ඇයි..?

 -පුළුල් ආර්ථික විග්‍රහයක්-

(සුජිත් මංගල ද සිල්වා)

ඇමෙරිකානු ඩොලරය (USD) ශ්‍රී ලංකා රුපියලට (LKR) සාපේක්ෂව ශීඝ්‍රයෙන් ඉහළ යාම යනු සරලව කියන්නේ — රුපියලේ මිලදී ගැනීමේ ශක්තිය පහළ යාමයි. මෙය වාණිජ, ආර්ථික, දේශපාලනික සහ ජාත්‍යන්තර බලපෑම් එකට එක්වන සංකීර්ණ ක්‍රියාවලියකි.

1. විදේශ විනිමය ඉල්ලුම සහ සැපයුම අතර අසමතුලිතතාව

ඕනෑම මුදල් ඒකකයක අගය තීරණය වන්නේ “Demand vs Supply” මූලධර්මය මතය. ශ්‍රී ලංකාවට ඩොලර් අවශ්‍ය වන්නේ, ඉන්ධන ආනයනයට-ඖෂධ මිලදී ගැනීමට-ආහාර සහ කර්මාන්ත අමුද්‍රව්‍ය ගෙන්වීමට-විදේශ ණය ගෙවීමට සහ ජාත්‍යන්තර ගෙවීම් කිරීමටය.

නමුත් රටට ඩොලර් ලැබෙන්නේ, අපනයන ආදායම්-සංචාරක කර්මාන්තය-විදේශ රැකියා ප්‍රේෂණ-විදේශ ආයෝජන, ණය සහ ආධාර වශයෙනි. මෙම ලැබීම් අඩුවී ඉල්ලුම වැඩි වූ විට ඩොලරයේ මිල ඉහළ යයි.

2. ශ්‍රී ලංකාවේ ආනයන මත අධික රඳා පැවතීම 

ශ්‍රී ලංකාව නිෂ්පාදන ආර්ථිකයකට වඩා ආනයන පදනම් වූ ආර්ථිකයකි. රටක් ලෙස අප, ඉන්ධන-වාහන-ඖෂධ-කිරිපිටි-තිරිඟු සහ කාර්මික උපකරණ වැනි බොහෝ දෑ පිටරටින් ගෙන්වයි. එම නිසා ලෝක වෙළඳපොළේ මිල ඉහළ ගිය විට ඩොලර් අවශ්‍යතාවද ඉහළ යයි. විශේෂයෙන් තෙල් මිල ඉහළ යන අවස්ථාවල ශ්‍රී ලංකාවට විශාල ඩොලර් ප්‍රමාණයක් වැය කිරීමට සිදු වේ.

3. විදේශ ණය බර සහ ණය ගෙවීම්

ශ්‍රී ලංකාව දීර්ඝ කාලයක් විදේශ ණය මත ආර්ථිකය පවත්වා ගෙන ගිය රටකි. ජාත්‍යන්තර ණය, Sovereign Bonds-චීන ණය-බහුපාර්ශ්වික ණය-IMF සහ ලෝක බැංකු ණය ආදිය ගෙවීමට ඩොලර් අවශ්‍ය වේ. විදේශ ණය ගෙවීමට විශාල ඩොලර් ප්‍රමාණයක් වෙළඳපොළෙන් ලබා ගැනීමට සිදු වන විට ඩොලරයේ ඉල්ලුම තවත් ඉහළ යයි.

4. මුදල් මුද්‍රණය සහ උද්ධමනය

රජය අධික ලෙස මුදල් මුද්‍රණය කරන විට රුපියලේ අගය දුර්වල වේ. මේ ක්‍රියාවලිය Inflation (උද්ධමනය) ඇති කරයි. උදාහරණයක් ලෙස, වෙළඳපොළේ රුපියල් ප්‍රමාණය වැඩි වෙයි. නමුත් නිෂ්පාදනය එතරම් වැඩි නොවේ. එවිට භාණ්ඩ මිල ඉහළ යයි. ජනතාව අතර රුපියල කෙරෙහි විශ්වාසය අඩු වෙයි. ඩොලර් වැනි “ආරක්ෂිත මුදල්” වෙත යයි. ඒ නිසා ඩොලරයේ අගය ඉහළ යයි.

5. දේශපාලන අස්ථාවරත්වය සහ විශ්වාස අර්බුදය

මුදල් වෙළඳපොළ විශ්වාසය මත ක්‍රියා කරයි. දේශපාලන අර්බුද, අරගල, ආණ්ඩු මාරු වීම, දූෂණ චෝදනා, නීතිමය අවිනිශ්චිතතාව සහ ආර්ථික ප්‍රතිපත්තිවල අස්ථාවරත්වය නිසා විදේශ ආයෝජකයින් රටෙන් ඉවත් වේ. ඩොලර් රටෙන් පිටතට ගලා යයි. රුපියලට පීඩනය වැඩි වේ. 2022 ආර්ථික අර්බුදය ඊට ප්‍රබල උදාහරණයකි.

6. ඇමෙරිකානු ෆෙඩරල් රිසර්ව් (Fed) පොලී අනුපාත

Federal Reserve System පොලී අනුපාත ඉහළ දැමූ විට ලෝක ආයෝජකයින් ඇමෙරිකාවට මුදල් ගෙන යයි. ඒ නිසා, ඩොලරයට තිබෙන ලෝක ඉල්ලුම වැඩි වේ. වර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල මුදල් ඒකක දුර්වල වේ. ශ්‍රී ලංකා රුපියලද පීඩනයට ලක්වේ. මේ තත්ත්වය ගෝලීය බලපෑමකි.

7. සංචාරක කර්මාන්තයේ බිඳ වැටීම

ශ්‍රී ලංකාවට විශාල ඩොලර් ආදායමක් ලැබෙන්නේ සංචාරක කර්මාන්තයෙන්ය. නමුත්, Easter Attack-COVID-19-ආර්ථික අර්බුදය සහ දේශපාලන නොසන්සුන්කම නිසා සංචාරකයින් අඩුවීමෙන් ඩොලර් ගලා ඒම බරපතළ ලෙස පහළ ගියේය.

8. කළු වෙළඳපොළ සහ මනෝවිද්‍යාත්මක භීතිය

ඩොලරයේ අගය කවදා හෝ තවත් ඉහළ යනු ඇතැයි ජනතාව බිය වූ විට, ජනතාව ඩොලර් රැස් කරයි. ව්‍යාපාරිකයින් ඩොලර් සඟවයි. බැංකු පද්ධතියෙන් පිටත වෙළඳපොළක් බිහි වේ. මේ තත්ත්වය තවත් අර්බුදයක් ඇති කරයි.

ඩොලරය ඉහළ යාමේ ප්‍රතිවිපාක සහ අහිතකර බලපෑම් වන්නේ, භාණ්ඩ මිල ඉහළ යාම-ජීවන වියදම වැඩි වීම-ඉන්ධන මිල වැඩි වීම-ණය බර වැඩි වීම-ව්‍යාපාර පිරිවැය ඉහළ යාම-දුප්පත්කම වැඩි වීම ආදිය වේ. යම් ධනාත්මක පැතිකඩක් වන්නේ, අපනයන තරඟකාරීත්වය වැඩි විය හැකිවීම-විදේශ ප්‍රේෂණ රුපියල්වලින් වැඩි වටිනාකමක් ලබා දිය හැකි වීම සහ සංචාරකයින්ට ශ්‍රී ලංකාව අඩු වියදම් ගමනාන්තයක් විය හැකි වීමය. නමුත් නිසි ආර්ථික කළමනාකරණයක් නොමැතිව මෙම වාසි දීර්ඝ කාලීන වාසි බවට පත් නොවේ.

මේ අනුව අවසන් නිගමනය වන්නේ, ඩොලරය ඉහළ යාම යනු ඩොලරය “ශක්තිමත් වීම” පමණක් නොව බොහෝ අවස්ථාවල එමගින් රුපියල “දුර්වල වීම” ද සිදු වන බවය. එම තත්ත්වය, නිෂ්පාදන දුර්වල ආර්ථිකයක්-විදේශ ණය මත රඳා පවතින ව්‍යුහයක්-දේශපාලන අස්ථාවරත්වයක්-ආනයන පදනම් වූ පරිභෝජන රටාවක් සහ ගෝලීය ඩොලර් බලය යන සියල්ල එකට එකතු වූ ප්‍රතිඵලයකි.