1996 පසු ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් ඇත්තටම කඩා වැටුණේ කෙසේ ද..?

1996 දී ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය ජය ගත් ශ්‍රී ලංකාව, ලෝක ක්‍රිකට් ඉතිහාසයේ “කුඩා රටක විශාල විප්ලවය” ලෙස සැලකුණි. අර්ජුන රණතුංගගේ නායකත්වය, සනත් ජයසූරියගේ ආක්‍රමණශීලී ආරම්භක පිති ප්‍රහාරය, මුත්තයියා මුරලිදරන්ගේ දඟපන්දු මායාව, සහ කණ්ඩායම අභ්‍යන්තරයේ තිබූ අද්විතීය එකමුතුව  ආදී මේ සියල්ල එක්ව ශ්‍රී ලංකාවට ක්‍රිකට් බලවතෙකුගේ ස්වභාවයක් ලබා දුන්නේය.

නමුත් ප්‍රශ්නය වන්නේ ඒ ජයග්‍රහණය පසු කාලීනව “පද්ධතියක්” බවට පත් කළාද, නැති නම් “මතකයක්” බවට පමණක් සීමා වුණාද යන්න පිළිබඳවය. බොහෝ විචාරකයින් පවසන්නේ ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් බිඳ වැටීම ආරම්භ වූයේ එක වර නොව, ක්‍රමයෙන් දේශපාලනය, මුදල්, පාලන අස්ථාවරතාව, පාසල් ක්‍රිකට් අසමතුලිතතාව, සහ ක්‍රීඩාවේ සංස්කෘතිය උඩු යටිකුරු වීම හරහා බවය.

 “1996 මායාව” නැවත නිර්මාණය කිරීමට අසමත් වීම

1996 ජයග්‍රහණය ශ්‍රී ලංකාවට අති විශාල ගෞරවයක් ගෙන ආවත්, එම ජයග්‍රහණය දිගු කාලීන ක්‍රීඩා සැලැස්මක් බවට පරිවර්තනය කිරීමට බලධාරීන් සහ නිලධාරීන් ඇතුළු වග කිව යුත්තෝ අසමත් වූහ. 

නමුත් ඕස්ට්‍රේලියාව, ඉන්දියාව සහ එංගලන්තය වැනි රටවල්: ජාතික ක්‍රිකට් ඇකඩමි, දත්ත විශ්ලේෂණ, ක්‍රීඩා විද්‍යාව, වයස් කාණ්ඩ සංවර්ධන ව්‍යුහ සහ වෘත්තීය පුහුණු ක්‍රම ගොඩනඟද්දී, ශ්‍රී ලංකාව බොහෝ විට පරණ වීරයන්ගේ මතකය මත ජීවත් විය.

එනම්, “අපිට දක්ෂයන් සිටිනවා” යන විශ්වාසයේ පමණක් එල්බ සිටියා විනා “ඒ දක්ෂයන් නිර්මාණය කරන පද්ධතියක්” ගොඩනැගීමට ක්‍රියා නොකළ අතර අතීත ආවර්ජනයේ, අතීත කාමයේ සහ අධිමානයේ ගොදුරක්ව ක්‍රියා කළේය.

පාලන දේශපාලනය සහ බල අරගල

ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් වසර ගණනාවක් පුරා ක්‍රීඩා ආයතනයකට වඩා දේශපාලන බල කේන්ද්‍රයක් බවට පත් වූ අතර එම නිසා නිතර පරිපාලන වෙනස්කම් සිදු වීම, අතුරු කමිටු පිහිටු වීම, ඒ ඒ කරුණු මත අධිකරණවල නඩු පැවරීම, දේශපාලන පත් කිරීම් සිදු කිරීම, පක්ෂග්‍රහී තීරණ ගැනීම සහ තේරීම් කමිටු අස්ථාවර කිරීම සිදු විය. 

මේ හේතුවෙන් දිගු කාලීන සැලසුම් සිහිනයක් බවට පත්ව ක්‍රීඩකයන්ට නිසි ආරක්ෂාවක් නොලැබී දක්ෂතාවට වඩා “සම්බන්ධතා” වැදගත් කොට සැලකීමට ක්‍රියා කෙරිණ. ඒ අනුව ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාව “ජාතික ව්‍යාපෘතියක්” නොව “පාලන බල අරගලයක්” බවට පත් විය. මේ සම්බන්ධයෙන් බරපතළ චෝදනා ද ජන සමාජයෙන් එල්ල විය.

පාසල් ක්‍රිකට් – ප්‍රතිභා නිෂ්පාදනයද, වරප්‍රසාද පද්ධතියක්ද..?

ශ්‍රී ලංකාවේ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාව බොහෝ දුරට නාගරික ප්‍රභූ පාසල් කිහිපයක් වටා භ්‍රමණය වේ. ඒ කොළඹ රාජකීය විද්‍යාලය, ආනන්ද විද්‍යාලය, ගල්කිස්ස ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලය සහ මහනුවර ත්‍රිත්ව විද්‍යාලය ඇතුළු ජාතික පාසල්ය.

මෙම පාසල්වලට හොඳ ක්‍රීඩා පිටිය, දක්ෂ පුහුණුකරුවන්, උපකරණ සහ තරඟ අවස්ථා ලැබුණත්, ග්‍රාමීය දක්ෂයන් බොහෝ දෙනෙක් පද්ධතියෙන් පිටතට වැටුණි. නමුත් ඉන්දියාව IPL හරහා ගම්මානවලින් ක්‍රීඩකයන් ගෙන එද්දී, ශ්‍රී ලංකාව තවමත් “පාසල් නාමය” මත විශ්වාසය තබා කටයුතු කරමින් සිටියි.

2007–2014 “අවසාන ස්වර්ණ යුගය” සහ ඊට පසු ඇති වූ හිස් බව 

කුමාර් සංගක්කාර, මහේල ජයවර්ධන, ලසිත් මාලිංග සහ තිලකරත්න දිල්ෂාන් වැනි පරපුර ශ්‍රී ලංකාව තව දුරටත් ලෝක මට්ටමේ තබා ගෙන ගියෝය. නමුත් මෙහි ගැටලුව වූයේ. ඔවුන්ගේ පසු පස පරපුර නිසි ලෙස සූදානම් නොවීමයි.

ඒ කියන්නේ: ශ්‍රී ලංකාව “Legend Generation” එකක් භාවිතා කළා. නමුත් “Next Generation Pipeline” එකක් හැදුවේ නැහැ. 2014 විස්සයි-20 ලෝක කුසලාන ක්‍රිකට් තරඟාවලියේ ජයග්‍රහණයෙන් පසු පරම්පරා මාරුව විශාල අර්බුදයක් විය.

T-20 වාණිජකරණය සහ ජාතික කැප වීම අඩු වීම

ඉන්දියානු ප්‍රීමියර් ලීග් ඇතුළු ලීග් ක්‍රිකට් වර්ධනය වීමත් සමඟ ජාතික කණ්ඩායම් ක්‍රීඩා සංස්කෘතිය උඩු යටිකුරු විය. මුදල් ප්‍රමුඛ විය. කෙටි ආකෘතියේ ක්‍රීඩාවට අවධානය වැඩි විය. ශ්‍රී ලංකාවට තත්ත්වය තදින් බලපෑවේ දේශීය පද්ධතිය ශක්තිමත් නොවීම, ආර්ථික ආකර්ෂණය අඩු වීම සහ ක්‍රීඩකයන්ට විදේශ ලීග් වඩා වැදගත් වීම නිසාය.

ක්‍රීඩා විනය සහ වෘත්තීයභාවයේ පිරිහීම

1996 කණ්ඩායමට තිබූ ශාරීරික කැපවීම, මානසික ශක්තිය, කණ්ඩායම් සංස්කෘතිය, ජයග්‍රහණය සඳහා ඇති ආක්‍රමණය පසු කාලීනව ක්‍රමයෙන් අඩු වූ අතර ඒ හේතුවෙන්  ශාරීරික යෝග්‍යතා ප්‍රශ්න, විනය ගැටලු, නායකත්වයේ අස්ථාවරත්වය සහ ඇඳුම් පැළඳුම් කාමර අංශ ආදී ප්‍රශ්න මතු විය. 

නමුත් ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් “සම්පූර්ණ බිඳ වැටීමක්” ද..?

මේ වැදගත්ම ප්‍රශ්නයි. ශ්‍රී ලංකාව තවමත් ලෝක මට්ටමේ තනි දක්ෂයන් නිපදවයි. කලින් කලට ප්‍රබල තරඟ ජය ගනී. නව යොවුන් ක්‍රීඩකයන් බිහි කරයි. ඊට උදාහරණ වන්නේ වනිදු හසරංග, පැතුම් නිශ්ශංක සහ කමිඳු මැන්ඩිස් ය. ගැටලුව “ප්‍රතිභාව නැති වීම” නොව, ප්‍රතිභාව ස්ථාවර ජාතික බලයක් බවට පරිවර්තනය කළ නොහැකි වීමයි.

අවසාන නිගමනය විය යුත්තේ 1996න් පසු ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් කඩා වැටුණේ එක තරඟයක් හෝ එක පුද්ගලයෙකු නිසා නොව ජයග්‍රහණය පද්ධතියක් බවට පත් නොකිරීම නිසාය. ඊට හේතු වූයේ දේශපාලනීකරණය, පරම්පරා සැලසුම් අසාර්ථක වීම, වෘත්තීය ක්‍රීඩා සංස්කෘතිය බිඳ වැටීම සහ ලෝක ක්‍රිකට් වෙනස් වන වේගයට අනුව වෙනස් නොවීම ආදිය වේ. ඇත්තෙන්ම ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් මිය ගොස් නැත. නමුත් ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් තවමත් 1996 සිහිනයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම අවදි වීද යන්න අදත් විවාදයකි.